KAZAK TÜRKÇESİ ÖRNEKLERİ 12

KAZAK TÜRKÇESİ:

http://www.facebook.com/?ref=home#!/group.php?gid=150124108331287&ref=ts

 

KAZAK TÜRKÇESİNDE YÖNLER

 

Bilindiği gibi dört ana, dört de ara olmak üzere sekiz tane yön vardır.

Dört ana yön Türkiye’de eskiden şu şekilde adlandırılıyordu:

Doğu: Şark

Batı: Garp

Güney: Cenup

Kuzey: Şimal

Daha sonra bunlar terk edilerek, şimdi kullanılan kelimeler kaldı.

Halılarda, kilimlerde, süslemelerde, Kâbe’de.. Aklınıza geldik gelmedik yerlerde hep bu 8 yönü işlemişiz. 8 köşeli yıldız acaba neyi ifade etmektedir?

Bize göre 8 köşeli yıldız 8 yönü ifade etmektedir. Dört ana yön, dört ara yön..

Atalarımız Türkistan’dan üç ana göç halinde dünyanın sekiz bir bucağına dağılmışlar.

Birinci göç, buzulların erimesiyle oluşan içdenizin Türkistan’ın büyük bir kısmını kaplamasından sonra,

İkinci göç, iç denizin kuruyup çölleşmesinden sonra,

Üçüncü göç ise İslâmiyet son defa güncellendikten sonra..

Hep dünyanın 8 bucağına göçler olmuş.

Dört ana yöne renkler de vermişiz:

Orta: Sarı

Doğu: Kök (Gök) (Gök mavisi=Turkuvaz)

Batı: Ak (Beyaz)

Güney: Kızıl (Kırmızı)

Kuzey: Kara (Siyah)

Ara yönler ise ait olduğu yön ile birlikte renklendirilmiş.  Sözgelimi; Kuzeydoğu Kuzey’in Kara rengiyle ve Doğu’nun gök rengiyle;  Güneybatı, Güney’in Kızıl rengiyle, Batı’nın ak rengi birleştirilerek anlatılmış.

 

Yönler bir insanın yüzünü güneşin doğduğu yere çevirmesiyle belirlenmiş. Adam (İnsan) yönünü doğuya çevirince arkası batı, sağ kolunu uzattığı yön güney, sol kolunu uzattığı yer ise kuzeyi göstermektedir.

Hâlbuki günümüzde Türkiye’de ve dünyada harita okunurken harita karşımızda tutuluyor. Bu duruma göre sağ tarafımız doğu, sol tarafımız batı; başımızın olduğu taraf, yani haritanın üst kısmı kuzey; ayaklarımızın olduğu taraf yani, haritanın alt kısmı güney oluyor.

 

Şimdi bu yönlerin Kazak Türkçesindeki adlarını yazalım:

 

Jaq(k): Yön

Jaqtar: Yönler

 

Merkez: Ortalıq(k) - Sarı

 

Ana yönler:

Doğu: Kün Şığıs (Gün Çıkış) (Güneşin çıktığı, doğduğu yer anlamında) – Kök (Gök)

Batı: Kün Batıs (Gün batış) (Güneşin battığı yer anlamında) – Aq(k)

Güney: Oñtüstik - Qızıl=Kırmızı

Kuzey: Soltüstik – Qara=Kara). 

 

Ara yönler:

Kuzeydoğu: Soltüstik şığış: Qara - kök

Kuzeybatı: Soltüstik batıs: Qara – aq

Güneydoğu: Oñtüstik şığıs: Qızıl - kök

Güneybatı: Oñtüstik batıs: Qızıl – aq

 

Ozubek Khan Aylarida bekilyiruz!!!!!!!

 

 

Baki Dokme

Karıştırılmaması için küçük not:
Haritada yön bulma ile kendi yönümüzü bulmak farklıdır.
Hatırlayan birisinin anlattığına göre yön bulma eskiden okullarımızda Türkistan'da yapıldığı gibi anlatılıyormuş. Yani öğrencinin yüzü güneşin doğduğu yö...ne çevirtilerek.
Yönler okullarda şimdi nasıl anlatılıyor bilmiyorum, ama kaynaklarda şöyle ifade ediliyor:
Kişi sağ kolunu güneşin doğduğu tarafa, sol kolunu batıya uzatmaktadır. Bu durumda arka taraf güneyi, ön taraf kuzeyi göstermektedir.
Bence bu durum Türkiye Türkçesinde biraz karışıklığa sebep oluyor.
Türkiye Türkçesinde bir cümle var. Ev alacaksınız veya kiralayacaksınız. Emlâkçı size evi tarif ederken diyor ki:
"Bakacak olduğunuz evlerden birisi güney cepheli, öteki arkaya bakıyor, güneş görmüyor"
Dolayısıyla Türkiye'de asıl yön öğretimi Türkistan'da olduğu gibi, yani kişinin yüzü güneşin doğduğu yere çevrilerek yapılmalı. Ama ille de kollarımızdan birisi doğu birisi batıda olacak şekilde öğretilecekse o zaman, sol kol doğuyu, sağ kol batıyı göstermeliydi. Çünkü bizler ister istemez yönümüzü güneye doğru çeviriyoruz. Kuzey arkamızda kalıyor.

 

 

KAZAK TÜRKÇESİ: http://www.facebook.com/?ref=home#!/group.php?gid=150124108331287&ref=ts 

 

KAZAK TÜRKÇESİNDE AYLAR VE MEVSİMLER

 

Kazak Türkçesinde ay ve mevsim adları Türkiye Türkçesine göre farklılıklar göstermektedir. Mevsim adlarında ise fark daha azdır.

 

Takvim adı Kazak Türkçesinde Küntizbe olarak geçmektedir.

Bunu Türkiye Türkçesiyle yazacak olursak:

Kün: Gün

Tizbe: Dizme

Kündizbe=Gündizme olmaktadır. Yani, günlerin dizilişi

 

Kazak Türkçesinde de Türkiye Türkçesindeki gibi mevsimler sıralanmaktadır:

İlkbahar

Yaz

Sonbahar

Kış 

 

Anadolu Türkçesinde sonbahar mevsimi Güz olarak adlandırılmaktadır. Silifke Keben ve çevresinde İlkbahar mevsimi Pahar olarak söylenmektedir.

 “Paharın büke göçeceez” (Baharın, yani İlkbaharda büke göçeceğiz).

Güz gülleri gibisin diye bir de şarkı var. 

 

Anadolu Türkçesine göre mevsimleri yeniden yazalım:

Bahar

Yaz

Güz

Kış

 

Mevsim kelimesi Kazak Türkçesinde Mezgil olarak geçmektedir. Dikkat edilirse Mevsim ile Mezgil kelimeleri birbirine yakındır.

 

Mevsimlerin de renkleri vardır.

Renkleri şöyle yorumlayabiliriz:

Baharda (ilkbaharda) bitkiler göğermeğe başlar, onun için baharın rengi Kök (Gök) rengidir.

Yazın güneş ışınları güçlü gelir. Bu yüzden olmalı yaz mevsiminin rengi qızıl, yani kırmızıdır.

Güzün bitkiler sararmağa başlar, bu yüzden güzün (sonbaharın) rengi sarıdır.

Kışın ise karlardan dolayı tabiat ağarıyor. Rengi bunun için ak olmalı.

Bu konu biraz daha derinlemesine araştırılabilir.  

 

MEZGİLDER: MEVSİMLER

 Bahar (İlkbahar): Köktem

Yaz: Jaz

Güz (Sonbahar): Küz

Kış: Qıs

 

Görüldüğü gibi Köktem dışında diğerleri aynı.

 

Bahar aylarının isimleri:

Bahar (İlkbahar): Köktem – Kök (Gök mavisi)

Mart: Navrız

Nisan: Sävir

Mayıs: Mamır

 

Yaz aylarının isimleri:

Yaz: Jaz – Qızıl (Kırmızı)

Haziran: Mavsım

Temmuz: Şilde

Ağustos: Tamız

 

Güz (Sonbahar) aylarının isimleri:

Güz (Sonbahar): Küz - Sarı

Eylül: Qırküyek

Ekim: Qazan

Kasım: Qaraşa

 

Kış aylarının isimleri:

Kış: Qıs – Aq (Ak, beyaz)

Aralık: Jeltoqsan

Ocak: Qantar

Şubat:Aqpan     

 

Bu duruma göre ay isimlerini bir daha yazalım:

Ocak: Qantar

Şubat:Aqpan

Mart: Navrız

Nisan: Sävir

Mayıs: Mamır

Haziran: Mavsım

Temmuz: Şilde

Ağustos: Tamız

Eylül: Qırküyek

Ekim: Qazan

Kasım: Qaraşa

Aralık: Jeltoqsan

 

Ağustos ayı olan Tamız, bizdeki Temmuz ayına benzemekteyse de, değildir.

 

"1953 jılı Qaraşa ayınıñ basında 114 kisi kemege minip, jolğa şıqtıq. 8 kün, 8 tünde İyraktıñ Basra degen qalasına keldik."

Ne denildiğini anlayan yazabilir mi?

 

Baki Dokme

Değerli üyelerimiz;
Konuyla ilgili yorumlarınızı bekliyoruz.
Sözgelimi q(k)ırküyek ayında neler oluyor?

 

Baki Dokme

Kazakistan'da Resmi tatil günleri:
Yılbaşı 1-2 Ocak
Dünya Kadınlar Günü: 8 Mart
Nevruz Bayramı: 22 Mart
Birlik Günü: 1 Mayıs
Zafer Bayramı: 9 Mayıs
Başkent Astana Günü: 6 Temmuz
Anayasa Günü: 30 Ağustos
Cumhuriyet Bayramı: 25 Ekim
Bağımsızlık Günü: 16-17 Aralık

 

Osman Gündüz Akın

1953 yılı kasım ayının başında gemiye binip yola çıktık. Sekiz gün,sekizinci günde Irak ın Basra denen şehrine geldik.

 

Baki Dokme Teşekkür ederiz Osman Bey.:))
1953 yılı kasım ayının başında 114 kişi gemiye binip, yola çıktık. Sekiz gün, sekiz gecede Irak’ın Basra denen şehrine geldik.

 

Kuddüs Çolpan Türkçedeki 29 harfin karşılığı olan Kazak Kirirl harfleri:
A a: А а

B b: Б б

C c- J j: Ж ж

D d: Д д

E e: Е е
F f: Ф ф (ödünç 1)

G g: Г г

Ğ ğ: Ғ ғ

H h: Х х /Hırıltılı Ha/ (ödünç 2)

I ı: Ы ы

İ i: İі

И и: (İY)

J j-C c: Ж ж

Ka-ka: Қ қ

Ke-ke: К к

L l: Л л

M m: М м

N n: Н н

Ñ-ñ: Ңң (genizden -N-)

O o: О о

Ö ö: Ө ө

P p: П п

R r: Р р

S s: С с

Ş ş: Ш ш

T t: Т t

U u: Ұ ұ

Ü ü: Ү ү

V v: У у (UV,W)

Y y: Й й

Z z: З з

*
1- Ә ә: A ile E arası

2- İY: И и

3- İYU: Ю ю

4- YA: Я я
*29+4= 33 harf.
*

В в: -V v- (ödünç 3)

Ё ё: Yo (ödünç 4)

Һ һ: -Ha- (az rastlanır)

Ц ц: Ts (ödünç 5)
Ч ч: Çç (ödünç 6)

Щ щ: Şt (ödünç 7)

Ъ ъ: ayırma işareti (ödünç 8)

Ь ь: ince işareti (ödünç 9)

Э э: -E e- yerindedir (az rastlanır)
*

Açıklama: Değerli üyeler. Pratik olarak Türkçe harf sıralamasının karşılığında Kirilceyi gösteriyoruz.
Kazak Kiril harflerini okumak isteyenler bu harfleri ezberlerse sökmeye başlayacaktır.
Ödünç kelimelerin çoğu yabancı kökenlidir. Buna kafanız takılmasın. Ancak bu harfleri söktükten sonra ödünç kelimeleri öğreniniz.

 

Kuddüs Çolpan

Türkçe ve Qazaq kirilcede A-a: A-a harfi aynıdır. Bundan sonra B b: Б б harfleri üzerinde duralım.

 

Baki Dokme

Б б: Büyük B olanın aşağıya dönen kısmını kırpmışlar, küçük b olanın tepesini biraz sağa eğmişler..
Akılda tutmak için buna benzer benzetmeler yapmak mümkün.:))

 

Kuddüs Çolpan

Evet hocam. Bir de küçük -b- nin kirilce el yazısıyla yazılışı vardır. Kirilceyi ilk yazmaya başladığımda matbaa yazılışı olan b: б- yi, 6 rakamına benzeterek yazmaya çalışırdım bir türlü olmazdı. Sonra el yazısı ile -S- harfini yazarken kuyruk kısmını kesmeden -S- harfinin sırtına birleştirerek yazdığımda kalem alışmaya başlamıştı. Örneklerini resimli halde göreceksiniz.

 

 

Kuddüs Çolpan

B b: Б б- harfi:

Türkçe (Latin): B b

Kazakça (kiril): Б б
Balık: Балық.
Bilek: білек.

Bu iki kelimeye dikkatli bakınız. Büyük ve küçük harfi tanıyınız.

Balık, kirilcesinde ilk harf büyük harf (Б)

Bilek krilcesinde ilk harf küçük harf (б)

Balık'ta son harf -Қ- (kuyruklu -K- Kalın -Ka-Qq= Neden Kalın -Ka-? Cevap: Önünde veya arkasında -ı: ы- kalın ünlü olduğu için.

Bilek'te son harf -К- (Latin -K-)= Neden -K-? Cevap: Önünde veya arkasında -e: e-ince ünlü olduğu için.

 

Kuddüs Çolpan

Karşılaştırarak harfleri tanıyınız. Not: Başta -б- olmak üzere parantez içinde belirtilen harflerin el yazısı da vardır. Bunları her harfi tanıttığımızda göstermeye çalışacağız.

Бал: Bal (л)
балта: balta (т)
бой: boy (й)
бала: bala
балық: balık
бел: bel
бет: bet
без: bez
біз: biz
бітір: bitir

біл: bil
білім: bilim
білек: bilek
білезік: bilezik
бөл: bel
бұт: but

 

Kuddüs Çolpan
Kirilce büyük -Б- harfi aynen yazılabilir. Fakat küçük -б- harfi matbaa yazısıdır ve el yazısı ise, resimdeki gibidir.

Teşbihte kusur olmaz. -S- harfinin kuyruğunu geriye doğru büküveriniz.

   

Kuddüs Çolpan
Cümlede Büyük ve Küçük Б-б: B-b harflerini işledik. Ayrıca: Tire (-) ile ayrı gösterilen harfleri de inceleyiniz.

Ба-я-ғыны-ң А-у-ылында болыпт-ы- бір боз бала.
Ba-ya-ğını-ñ A-w-ılında bolıpt-ı- bir boz bala.
я: ya
ы: ı
У: w
ы: ı   

Yorum Yaz