TOPLU DERSLER 164 AXMET BAYTURSINULI: AHMET BAYDURSUNOĞLU

Kazak Türkçesi:

http://www.facebook.com/photo.php?fbid=164643110241952&set=a.152844134755183.22295.152839848088945

 

Kuddüs Çolpan

‎1
AHMET BAYTURSIN (1873-1937)
Kazakistan’ın Qostanay Bölgesi, Jankeldïn İli, Aqköl köyünde, yani eski adıyla Torğay bölgesi Tosın İlinde orta halli bir ailede dünyaya geldi. Ahmet daha çocuk yaşta sürgün ve mahpus hayatı yaşamak zorunda kaldı. Çünkü babası Baytursın Şoşaqoğlu yaşadığı ilçenin rüşvetçi yöneticisini döver ve yandaşlarıyla beraber onu ilçeden uzaklaştırırlar. Ancak bölgenin diğer üst yöneticileri Baytursın ve yandaşlarını tutuklar ve 15 yıl Sibirya’ya sürgün ederler. Bundan sonra iki kardeş Ahmet ve kardeşi Aqtas, amcası Erğazı’nın elinde yetişir.
Ahmet Bartursın Şığarmaları. Almatı “jazwşı matbaası” 1989. S, 3.
Kısa-kısa, özetle (1) : Kuddüs Çolpan.

 

Kuddüs Çolpan

Bu 1. sayı yazımızda küçük bir hata oldu. Düzelterek ve 2. sayıyla beraber sayfa başında tekrarlıyorum. Kuddüs Çolpan.

 

Kuddüs Çolpan

Kazaklarda 3 baht (baqıt) vardır (Muqaqalï Maqatayev)
1- Halk
2-...
3-...
Diğer ikisi ne olabilir sizce. Kuddüs Çolpan.

 

Halit Selim DönmezVakit?

Halit Selim DönmezVakit?

 

Kuddüs Çolpan

‎3 bahtın (talih) ikincisi yaşadığımız topraklara ne denir. Kuddüs Çolpan.

 

Kuddüs Çolpan

Kanımızın döküldüğü topraklara ne denir? Kuddüs Çolpan

 

Halit Selim DönmezYurt, vatan, memleket.

 

Kuddüs Çolpan

Otan (vatan) :)) Teşekkürler. Halit bey. Peki üçüncüsü nedir. İpucu: Sayfamızla ilgilidir. İletişimle ilgilidir vs.. Kuddüs Çolpan.

 

Halit Selim DönmezAklım ermiyor valla :)

Rabia GündoğduTil mi?

 

Kuddüs Çolpan

Халық, тіл, отан (Halk, dil, vatan) Kuddüs Çolpan.

Kuddüs Çolpan

Kazak halkı 3 boya ayrılır.
1- Büyük cüz (Ulı jüz. Jüz: Kısım, bölüm.
2-...
3-...
Diğer ikisi ne nedir sizce. Kuddüs Çolpan.

 

Melike Polatorta jùz bide ki$i jùz

Şeyma AkyolORTA JÜZ- KİŞİ JÜZ

 

Kuddüs Çolpan

Ulı (ulu, büyük), Orta (orta), Kişi (küçük) Jüz (cüz).
Şeyma ve Melike hanım sizlere teşekkür ederim. Kuddüs Çolpan.

 

Melike PolatRiCa EdErÌm Ne DeMeK..

Şeyma AkyolBiz teşekkür ederiz :)

Osman Gündüz AkınKazak kişi jüzünü Nogay Alçın boyu büyük ölçüde oluşturur ve kuzey batı eyaletlerinde meskundurlar.

Kipchak OdnTürkiye'de yaşayan Kazakların da hepsinin orta cüzden olduğunu duymuştum.

 

Kuddüs Çolpan

‎3 jaratılıs (yaradılış)
1-Topıraqtan (topraktan) …
2-Nurdan (nurdan) …
3-Ottan (od, ateşten) …
Noktalı yerleri tamamlayabilir misiniz arkadaşlar. Bu üç şeyde kimler yaratıldı.
Kuddüs Çolpan.

 

Mustafa Recep Kolcuhz adem. melekler. şeytan :)

Alp Hantopraktan:::insan

Alp Hannurdan::MELEK,,oddan:::şeytan...???

Ahmet Çetinkayaottan albastı jaratıldı. :D

Ahmet Culhalı UnmazAynı eski Türkçeye benziyor.Od eski Türkçe kelime

 

Baki Dökme

ÜLKENİREK

Ülken-irek alma-nı salıñızşı, maydası-n salmañız. Kişkentay qïyar da kerek. Kişi-regin beriñizşi.
Jaqsı. Sizge iri-rek qïyar-dı salmayın ba?

Үлкен-ірек алма-ны салыңызшы, майдасы-н салмаңыз. Кішкентай қияр да керек. Кіші-регін беріңізші.
Жақсы. Сізге ірі-рек қияр-ды салмайын ба?

Değerli dostlar;
Bu örnekte bazı ekler var. Onlara dikkatinizi çekmek istiyorum. Bu ekleri söz içerisinde – işaretinden sonra yazdım.
Önce size bir soralım:
Ülken: Büyük
Ülken-irek ne demek olabilir sizce?
Baki Dökme

 

Kipchak OdnÜlken-irek=büyük-çe,daha büyük,büyü-cek.....

Eden Dinber Edwinhttp://www.youtube.com/watch?v=L6jskp_L1eI&feature=bf_prev&list=FLF-1j4Rc9Ja4wP_dD1XqU-Q&index=7

 

Baki Dökme

Teşekkür ederim Kıpçak Hanım. Bu ek artık İstanbul Türkçesinde pek kullanılmıyor. İstanbul ağzı da türkiye Tükçesi olarak kullanılınca -irek eki de kaybolmuş oluyor. Ama anadolu'da sıkça kullanılıyor. Sözgelimi Silifkke-Keben yöresinde şöyle sözler var:
Böyüürek (Büyük-irek), güççürek (Küçük-irek): Yanındakilerden biraz daha büyük veya küçük.
Baki Dökme

 

Baki Dökme

Teşekkür ederiz EdenBey. :))
Arkadaşlar bu şarkının sözlerini ister misiniz?
Baki Dökme

 

Baki Dökme

ÜLKENİREK
Ülken-irek alma-nı salıñızşı, maydası-n salmañız. Kişken-tay qïyar da kerek. Kişi-regin beriñizşi.
Jaqsı. Sizge iri-rek qïyar-dı salmayın ba?

Bu örnekte bazı ekler var. Onlara dikkatinizi çekmek istiyorum. Bu ekleri söz içerisinde – işaretinden sonra yazdım.

Birinci söylemde alma-nı (almanı): Elmayı
Kural: Yükleme durumu (ismin -i hali); 3. iyelik çekimi dışında, söz sonu ünlüyle bitiyorsa -nı ekiyle yapılmaktadır.
Bala-nı: Bala-yı çocuk-u (çocuğ-u)
Qozı-nı: Kuzu-yu

Ülken-irek: Büyükçe, biraz daha büyük
Maydası-n: Maydası-nı, ufağı-nı
Kural: 3. kişi iyelik ekinden sonra yükleme durumu yapılırken, 3. kişi iyelik ekinden sonra –n şeklindedir.
Tili-n: Dili-ni
Qolı-n: Eli-ni

Kişkene: Küçücük, minicik
Tay, tey; day, dey: Gibi anlamındaki eşitlik durum ekleri. Ayrıca –şa ve –şe ekiyle de eşitlik durumu yapılmaktadır.
Kişken-tay: Küçücük gibi, küçücük

Kişi-regin (Kişiregin): Küçük-ireğin, küçüreği-ni
Burada 3. Kişi iyelik çekimi söz konusu:
Kişiregi: Küçük-ireği, küçüreği
Böyle bir çekim söz konusu olunca yükleme durumu yapılırken sözün sonuna –n getirilerek,
-ni şekli yapılmıştır:

İri-rek: Bu da irice anlamında olup, -rek ekiyle yapılmıştır.
Dikkatinizi çekmiştir:
Ülken-irek derken –irek eki; iri-rek derken –rek eki. Acaba neden?
Nedeni şu: Birinin sonu ünsüzle (ülken), diğerininki ünlüyle iri) bitmiş.
Bir de qïyar-dı sözü var. Burada da –dı eki var. Bu -dı ekiyle de yükleme durumu yapılmaktadır.

Qïyar-dı (xïyar-dı): Hıyar-ı, salatalığ-ı
Sonuç olarak yükleme eklerini ayrıca yazalım:
nı, -ni; -dı, -di; -tı, -ti

Şimdi de söylemleri Türkiye Türkçesine aktaralım:
Ülken-irek alma-nı salıñızşı, maydası-n salmañız.
Büyükçe elmayı salar mısınız (koyar mısınız (koyunuz lütfen)), ufağını koymayınız.

Kişken-tay qïyar da kerek. Kişi-regin beriñizşi.
Küçücük hıyar da gerek. Küçükçe olanı veriniz lütfen.

Jaqsı. Sizge iri-rek qïyar-dı salmayın ba?
İyi. Size irice hıyarı koymayayım mı?
(İyi. Size irice hıyarlardan vermeyeyim mi?)
Baki Dökme

 

Baki Dökme

- Siz qay ultsız?
Ult: Ulus

Baki Dökme

 

Ess'raa BLgnsiz hangi millettensiniz? ulus yerine millet kelimesini kullanmak en güzelidir..

Kyamran AhmedMen qırımtatarman.

Bilal Oguzhan ArıkSiz hangi ulusdansiniz ? Ola bilirmi

Cihan KaraAhıska Türklari.

Güray GürayyEss'raa hanım niçin en güzel? Ulus arapça Millet sözcüğünün Türkçesi yalnızca?

Ess'raa BLgnULUS kavramının iki açılımı olduğunu, birincisinin “aynı soydan gelen, kavim veya oymaklardan oluşması” şartı, diğer taraftan “onu oluşturan fertlerden kopuk soyut devlet “ anlayışı ile “Milli” kavramından ayrılır. Yani iç hukuk açısından ve demokratik nitelik olan Halkçılık açısından bakıldığında, Milli kavramı çok daha kapsamlı ve idealdir.

 

Kuddüs Çolpan

Kazakçada ult yerine ulıs olarak ta nadiren kullanılır. Kuddüs Çolpan.

 

Güray Gürayy‎"ulus
a. Millet: “Doğrulup gürlüyorsun yeryüzünde yeniden / Her silkinen, kalkınan, kurtulan ulusla sen” -B. K. Çağlar.

Alp Erk ArslanOguz Turk

Alp Erk ArslanBaki Bey, sizde "yansılamak" diye bir kelime var mı? "yangsı-la-mak!

Alp Erk ArslanAynı manada bir de "öykün-me-k" şeklinde de kullanıldığı olabilir!

 

Baki Dökme

Teşekkür ederiz arkadaşlar. :))
Ult için ulus karşılığını özellikle kullandım. Çünkü benzerlik var. Millet ve ulus kavramları birbirinin yerine kullanılıyor. Bir zamanlar şöyle bir düşünce söz konusuydu:
Uluslar milleti oluştururlar. Kazak ulusu, Uygur Ulusu, Kırgız ulusu gibi... Sayın sayabildiğiniz kadar. Bunların hepsi bir araya gelince Türik (Türk) milletini meydana getirirler.
Bu düşünce hâlâ geçerli midir, bilemiyorum.
Sanki biraz akla yatkın bir düşünce gibi. Her ulusun adı var, ama kökte hepsi Türik (Türk).
- Siz qay ultSIZ?
- Siz hangi ulustanSINIZ? (Nezaket şeklinde)
Baki Dökme

 

Baki Dökme

Alp Erk Bey, Silifke-Keben yöresini soruyorsanız yañsılamak veya öykünmek sözleri orada var. Kazak Türkçesini sorarsanız burada şöyle var:
Kelemejde-w: Alay et-mek, dalga geç-mek
Mazaqta-w: Alay et-mek, dalga geç-mek
Yañsılamak veya öykünmek: Birinin söylediklerini, yaptıklarını alay ederek tekrarlamak; benzetmeye çalışmak, taklit etmek
Elikte-w: Benzetmeğe çalışmak, taklit etmek
Elikte-w belki yañsılamak karşılığı olarak kullanılabilir. Ancak, elektew'de alay yok.
daha başka bilen var da yazarsa memnun oluruz.
Baki Dökme

 

Alp Erk ArslanTeşekkürler.. Bu söylediklerim teke yörük ağzındandır. En nihayetinde elbette ki oğuzcadır.

Gökhan BıyıkMillet Sözcüğünü Ulus sözcüğü fazlasıyla karşılıyor.
Ulus daha genel ve geçerli aynı zamanda dilimize moğalcadan geçmiş bir sözcüktür.
Türkçe karşılığı "budun"dur
Moğalca ile bizim dil yapımız benzer yapıda olduğu için moğalca olanları tercih edelim!

 

Baki Dökme

– Tanısıñız, bul – Arman. Onıñ ultı – qazaq. Al mınaw – Jabbar. Ol – türkimen.
– Танысыңыз, бұл – Арман. Оның ұлты – қазақ. Ал мынау – Жаббар. Ол – түркімен.

Burada önce bul, sonra da mınaw kullanılmış. Bununla ne demek istenmiş?
Baki Dökme

 

Halit Selim DönmezBul, bu demek. Mınaw da işte demek.

Halit Bey, mınaw ile mine bazen karışabilmektedir. Mınaw da bu anlamında ama bul ile arasında bir fark var.
Baki Dökme

 

Kıyamoglu Abdullah YücesanMinaw, Buradaki anlaminmina geliyor galiba

 

Baki Dökme

İşaret zamirleri:
Yakın için: bul (bu), osı (o), mına (mınaw) (bu)
Uzak için ol (o), sol (şu), ana (anaw) (şu)

1. Konuşmada gösterilen nesne yeni gösteriliyorsa yani daha önceden hiç gösterilmemişse mınaw, anaw işaret zamirleri kullanılır.

2. Konuşmada gösterilen nesne daha önce gösterilmişse bul, ol kullanılır.

3. Önceden işaret edilmiş olanlardan seçilen bir nesne işaret ediliyorsa osı, sol işaret zamirleri kullanılır.

Demek ki , Arman daha önce gösterimiş ama yeni tanıştırlıyor; Cabbar ise ilk defa gösteriliyor, onun için Mınaw denmiş.
Baki Dökme

 

 

 

 

 

Yorum Yaz
Arkadaşların Burada !
Arkadaşların Burada !