TOPLU DERSLER 38 TÜRKİYE’DE VE KAZAKİSTAN’DA SÖYLEM (CÜMLE) KARŞ

Kazak Türkçesi:

http://www.facebook.com/photo.php?fbid=164643110241952&set=a.152844134755183.22295.152839848088945

 

TÜRKİYE’DE VE KAZAKİSTANDA SÖYLEM (CÜMLE) KARŞILAŞTIRILMASI

Baki Dökme

Değerli arkadaşlar;
Kazakistan Türkçesi dilbilgisinde kullanılan bazı terimler üzerinde durmak istiyoruz.
Kazak Türkçesinde;
Söz=Kelime
Söylem= Cümle
Olarak kullanılmaktadır.

Söylemler (Cümleler) 4 öbekte incelenmektedir:
1. Basit (sıradan) cümle (Jay söylem)
2. Birleşik cümle
3. Bağlı cümle
4. Sıralı cümle

1. Basit (sıradan) cümle (Jay söylem)
a. Jalañ Söylem (Yalın cümle): Yapısında yardımcı unsurlar yok; sadece yüklem ve özne vardır.
Muğalim sınıpqa kirdi.
Muallim (Öğretmen) sınıfa girdi.
мұғалім сыныпқа кірді.

b. Jayılma Söylem (Birkaç unsurlu cümle):
Yapısında özne yüklemle birlikte, yardımcı unsurlar da bulunur.
Bolat, Aynurdan Nurjannıñ keşegi jayın surap edi.
Bolat, Aynur’dan Nurcan’ın dünkü durumunu sordu.
Болат, Айнұрдан Нұржанның кешегі жайын сұрап еді.
- Devam etmeğe çalışacağız-

 

 

Kudüs Çolpan

Hocam, Kazak Dilbilgisinde;
Yüklem: Bayandawış
Özne: Bastawış
olmalı...
Bunu Kazak dili gramerini okuyan değerli okuyucularımıza da soruyorum. Yoksa yanılıyor muyum?...

 

Baki Dökme

Yanılma yok Kuddüs Bey, doğru.
Zaman bulabilirsem onları da aktarırım inşallah.
"Muğalim sınıpqa kirdi"
Burada Muğalim Bastawış, kirdi Bayandawıştır.
Selamlar, sevgiler. :))

 

Kudüs Çolpan

ÜME - ASAR: ҮМЕ-АСАР (imece):
Özellikle köylerde halkın ortak mallarında ya da şahsi işlerde karşılıksız topluca yapılan yardımlaşma işlerine denir.
Kazak halkında bu yardımlaşmalar bozkır hayatındaki işler olan koyun kırpımı, keçe yapımı ile yün temizliği, Kazak keçe evinin kurulması, ahır yapımı, ekincilik, Soğım Soy...w: Соғым Сою: (etlik için hayvan kesimleri) ve hayvan sağımı işleridir.
Soğım Soyw işi sonbaharda başlar ve ev başına ortalama 15-20 adet büyük ve küçük hayvan kesimi düşer. Kesilen hayvanların eti Toşala üy: Tошала Үй (etlik) adı verilen ve topraktan yapılan küçük bir evde kurutularak muhafaza edilir. İmeceye katılan oba halkına da kesilen koyunlardan ziyafetler verilir.
Sonbaharda yapılan işlerden biride Küzew: Күзеу (güzlük kırpım) işi olan koyun yünlerinin tıraş edilme günleridir. Küzew işinde kırkılan yünlere ise, Küzem: Күзем
adı verilir.
Elde edilen yünlerin yıkanmasında ve keçe yapımı işlerinde bayanlar hep beraber olup birbirlerine yardımlarını sürdürürler. Velhasıl buna benzer her mevsimde gereken ihtiyaç maddelerinin hazırlanışlarında birçok işler imece halinde birbirini takip eder.

 

 

Kudüs Çolpan

Soğım So-yw yerine Soğım So-yu yazmalıydım ki, Kirilde Со-ю olacaktı. Buna dikkat ediniz.
W-w damgası Qw-Sw-Jw vb. sözcüklerde bulunur. Eğer gerisinde Türkçedeki Y-y harfi varsa yanılırız ve bu adeta tuzak harftir.

 

Baki Dökme

İmece'nin Keben ağzındaki adı Keşik'tir.

 

Kudüs Çolpan

DÜNİYE OLAY-BULAY EKEN
OYLASAM QALAY BOLSA SOLAY EKEN.

-Kün sayın ötken zaman; zaman eken
Ol kündi bosqa ötkizgen jaman eken
...Oy-sanañ toqtap qalsa amal tappay;

Jürgeniñ bul dünïede nadan eken.

-Eliñnen ayrılğanıñ qarañ eken
Paydasız adam elge sarañ eken
Paraqor, opasız bop bul dünïede
Jürgeniñ qayırımsız aram eken.

-Adamğa opalı dos jaran eken
Eñ jaqsı ömir, üyli-baran eken
Onanda ajırasıp qalsa basıñ
Ömiriñ tağdır-şirkin boran eken.

-Bir basıñ jalğız jürse qozğan eken
Osıdan adam talay tozğan eken
Jalğızdıq bir qudayğa jarasadı
Basqaga jaraspas dep jazğan eken.

-Jalqawlıq adamzattıñ qurığanı eken
Tapşı bop bastı tasqa urğanı eken
Qalmasañ bãrinen de; bosqa qarap
Qaytse de quday seni qorığan eken.

-Añqawdıq tirşilikten tayğan eken
Dünïe pısıqqa da jalğan eken
Adamnıñ kãdiri ketken osındaydan
Sebebin bilmey jürgen beyğam eken.

-Qayğısız işken swıñ aman eken
Tirşilik, käsip etken maman eken
Tapşılıq jaman eken saqtanbasañ
Elewsiz basıñ jolda qalğan eken.

-Ulı söz tıñdamağan salañ eken
Menmendik bosqa, eleñ-alañ eken
Bärinen “keñ bolgan kem bolmaydı”
Sol adam bäyge jülde alğan eken.

-Birew bar kötem-zordıq adam eken
Beyşara sol, nadanğa taman eken
Qalasıñ öziñ sasıp qıysıq jolda
Şirigen bir qarın may budan eken.

-Aytayıñ tağı; ömir jalañ eken
Ömirde adam degen şalañ eken
Qanşama tırmıssañda tawsılmaytın
Ölgenşe tilegeniñ arman eken.

-Key adam basına baq qonğan eken
Amal ne, bilmey jürip solğan eken
“Altınnıñ qolda barda kädiri joq”
Añğarmay mal-dünïe quqğan eken.

-Ötken jıl kãrilikke qadam eken
Qarttıq jas ajalıña taman eken
Kãrilik jeñip seni qalğanan soñ
Aqırı ömir degen tämam eken.

-Dünïe olay-bulay bulañ eken
Baq qonsa basıñ toy-dwman eken
İs tüsse qïın-qıspaq öziñe däl
Payda bop qayrandağan tuman eken.

-Tamaq saw, jegen-işken oyran eken
Tamaqtan tağam otken meyram eken
Kãdirdiñ barın bilmes özimiz-aw
Tamaşa; oylap tursañ sayran eken.

-Den sawlıq ömirdegi şamañ eken
Jas keziñ mıqtı bolğan tulğañ eken
Awırw öne-boydan alsa bir kün
Kemtar ğıp ayagıñnan şalğan eken

-Adam zat jaqsı bolsa oñğan eken
Abıroy ösip bağıñ janğan eken
Ataqqa uşırasañ künde jaman
Noqay bop adam degen şaban eken

-Adamjan mal dünïe jïğan eken
Jomarttar elge ayamay quyğan eken
Sanasız ötken sarañ, bul jalğanda
Balqığan bosqa işip toyğan eken.

-Oylasañ päle tilden tuwğan eken
Awızıñ bilimdi adam tıyğan eken
Awlaq bol erepeysiz söylegennen
Aytpese eliñ senen suwığan eken.
*
AĞAYIN
-Ağayın köre almasa ala eken
Mundayda awıl; ïen-dala eken
Ãttegen berekeden ayrılmasa
Jat elge köringen bir qala eken.

-Ağayın ala bolsa şala eken
Kündesip, cürse künde pãle eken
Meyirimdi-qayırmdı tursa avıl
Öziñe tabılmaytın pana eken

-Ağayın tükpiri bir sala eken
Atadan örbigen bir bala eken
Tuwısqan tuwğanıñ munı bilse
Oyanğan aqıl-esi sana eken.

-Ağayın alıstasa para eken
Eş qaşan ayrılmasa sara eken
Pïğılı tüzw bolsa awılıñnıñ
İzgilik, qut-bereke şara eken.

-Ağayın aksakalıñ dana eken
Kärilik kelgen oğan dara eken
Kãdiri, ketpey turıp öle kalsa
Artınan maqtalatın mura eken.

-Ağayın jaqsı ulıñ jora eken
Jaman ul közden aqqan sora eken
Aljıtsa aqsaqaldı jaman jigit
Ağayın!.. awıl ïen qora eken

-Oydağın Qudekeñ az jazğan eken
Köñili tolqıp bir-az sozğan eken
Oqığan söge-körmey qabıl alsın
Ömirdiñ muñın oylap qozğan eken.
3+4+4: 11 (Kuddüs Çolpan)

Devamını Gör

Baki Dökme

‎-Oylasañ päle tilden tuwğan eken
- Düşünsen bela dilden doğan imiş

Dilden gelir bela gardaş, dilden gelir bela gardaş
Uy amman amman oy... :))

 

Akif Çetinkaya BU ŞİİRİN TÜRKÇESİNİDE YAZSANIZ...

 

Kudüs Çolpan

İlginiz için teşekkür ederim. Ancak bir şiiri çevirmek çok zor oluyor. Dizeler halinde çevirince de aynı anlam kazandırılamıyor. Beni anlamanızı istirham ederim. Saygılarımla.

 

Akif Çetinkaya sayın hocam en azından kelimeleri varseniz kendim uğraşsam.mümkünse arz ediyorum.

 

Kudüs Çolpan

Teveccühünüz bu şiiri yazdığım günkü gibi bana ilham verdi. Şiirin her mısrasını sadece tercüme şeklinde açıklamaya çalışacağım. Biraz zamana ihtiyacım var. Sayfamızda buluşmak üzere saygılar.

 

Akif Çetinkaya kop rahmet hocam merakla bekliyorum...bana ne tavsiye edersiniz bu güzel dili öğrenebilmem için.

 

Baki Dökme

Bolat- Meni mına adreske aparasıñ ba?
Beni bu aderese götürür müsün?
Мені мына адреске апарасыñ ба?
Arman- Ärïne, aparamın.
Elbette, götürürüm.
Әрине, апарамын.

 

 

Baki Dökme

Apar meni Aras.:))

 

Baki Dökme

Genel olarak Silifke ağzı. Bizim yazdıkarımız Keben ağzı.
Kazak Türkçesiyle benzer olan sözler var mı acaba?
http://www.facebook.com/?ref=home#!/photo.php?fbid=489515658724&set=o.112355178790926

 

Kudüs Çolpan

Gonşu: Qoñsı benzerliği var. Fakat Kazakça dilinde genelde qoñsı yerine körşi kullanılır. Konu-komşu: Körşi-qolañ gibi.
Qoñsının esas anlamı varlıklı bir köyden istifade eden, yani geçimini oradan sağlayan komşu köye denir.

 

Baki Dökme

Bir de Allaazim virirse cümlesindeki Alla var. Allah söylenirken bazen sonundaki h yutuluyor.

 

Baki Dökme

Qazaqta «Twıs atadan, körşi Alladan» degen maqal bar.
Kazakta "Akraba atadan, komşu Allah'tan" denen atasözü var.
Қазақта «Туыс атадан, көрші Алладан» деген мақал бар.

Bar ma?

 

Almıla Hakim Ariyne, men küvemin bul maqalga :)))

 

Baki Dökme

Köşe boyı söziniñ män mağınası ne, kim bile aladı?
Көше бойы сөзінің мән мағынасы не, кім біле алады?

 

Baki Dökme

Sokak boyu sözünün anlam-mânâsı ne, kim bilebilir?

 

Baki Dökme

QAZAQSTAN JAÑALIQTARI

10 Ocak 2011 01:51

Süre:14:51

 

Osman Gündüz Akın Kazakça telffuzumuzu geliştirmek için video çok güzel bir düşünce.

 

Yorum Yaz
Arkadaşların Burada !
Arkadaşların Burada !